brky.ai
brky.ai
Financial Analysis — Personal Project Finansal Analiz — Kişisel Proje

BIST 100 Dollar
Valuation Analysis BIST 100 Dolar Bazlı
Değerleme Analizi

A comprehensive analysis of the BIST 100 index denominated in US dollars, covering monthly valuations, annual returns, intra-month volatility, and the relationship between exchange rate dynamics and equity performance in Türkiye from 2000 to 2024. BIST 100 endeksinin ABD doları cinsinden kapsamlı bir analizi. 2000'den 2024'e kadar aylık değerlemeler, yıllık getiriler, ay içi oynaklık ve Türkiye'deki döviz kuru dinamikleri ile hisse senedi performansı arasındaki ilişkiyi inceler.

pythonpandasfinancebist-100usd-try ByYazan: Berkay Yılmaz
§1 — Methodology §1 — Metodoloji

Why Dollar-Denominated? Neden Dolar Bazlı?

The BIST 100 index is quoted in Turkish lira. Over the past two decades, the lira has depreciated roughly 50× against the dollar (from ~0.67 TRY/USD in 2000 to ~34 TRY/USD by late 2024). This makes nominal TRY-based charts almost meaningless for assessing real purchasing-power returns. Converting to USD strips out the inflation/devaluation noise and reveals what a dollar-based investor actually experienced.

BIST 100 endeksi Türk lirası cinsinden kotedir. Son yirmi yılda lira dolara karşı yaklaşık 50 kat değer kaybetmiştir (~0.67 TRY/USD'den ~34 TRY/USD'ye). Bu durum, nominal TRY bazlı grafikleri gerçek satın alma gücü getirilerini değerlendirmek için neredeyse anlamsız kılar. USD'ye dönüştürmek, enflasyon/devalüasyon gürültüsünü ortadan kaldırır ve dolar bazlı bir yatırımcının gerçekte ne yaşadığını ortaya koyar.

Conversion Formula Dönüşüm Formülü

The dollar value of the index at any point in time is simply: Endeksin herhangi bir andaki dolar değeri basitçe şudur:

$$\text{BIST}_{100}^{\text{USD}}(t) = \frac{\text{BIST}_{100}^{\text{TRY}}(t)}{\text{USD/TRY}(t)}$$
Monthly closing values are used for both series Her iki seri için aylık kapanış değerleri kullanılır

Annual Return Yıllık Getiri

Year-over-year percentage change, comparing December closing values: Aralık kapanış değerlerini karşılaştırarak yıldan yıla yüzde değişim:

$$R_{\text{year}} = \frac{\text{BIST}_{100}^{\text{USD}}(\text{Dec}_y) - \text{BIST}_{100}^{\text{USD}}(\text{Dec}_{y-1})}{\text{BIST}_{100}^{\text{USD}}(\text{Dec}_{y-1})} \times 100\%$$

Intra-Month Volatility Ay İçi Oynaklık

For each calendar month, we compute the maximum possible spread in USD terms. To get the most extreme estimate, we pair the highest BIST TRY value with the lowest USD/TRY rate (maximizing the numerator) and vice versa: Her takvim ayı için USD cinsinden mümkün olan en büyük farkı hesaplarız. En uç tahmini elde etmek için, en yüksek BIST TRY değerini en düşük USD/TRY kuruyla (payı maksimize ederek) eşleştirir ve tersini yaparız:

$$\text{High}_m^{\text{USD}} = \frac{\max(\text{BIST}^{\text{TRY}}_m)}{\min(\text{USD/TRY}_m)}, \qquad \text{Low}_m^{\text{USD}} = \frac{\min(\text{BIST}^{\text{TRY}}_m)}{\max(\text{USD/TRY}_m)}$$ $$\text{Spread}_m = \frac{\text{High}_m^{\text{USD}} - \text{Low}_m^{\text{USD}}}{\text{Low}_m^{\text{USD}}} \times 100\%$$

12-Month Moving Average 12 Aylık Hareketli Ortalama

$$\text{MA}_{12}(t) = \frac{1}{12}\sum_{i=0}^{11} \text{BIST}_{100}^{\text{USD}}(t - i)$$
Simple moving average — smooths short-term fluctuations Basit hareketli ortalama — kısa vadeli dalgalanmaları yumuşatır
NoteNot — This analysis uses approximate reconstructed data based on historical trends. For production use, source official monthly closing data from Investing.com or TCMB EVDS. Bu analiz, tarihsel trendlere dayalı yaklaşık yeniden oluşturulmuş veri kullanır. Üretim kullanımı için Investing.com veya TCMB EVDS'den resmi aylık kapanış verilerini edinin.
§1.1 — Source Code §1.1 — Kaynak Kod

Data PipelineVeri İşleme

analysis.pyPython
import pandas as pd
import matplotlib.pyplot as plt

bist_df = pd.read_csv('data/bist100.csv')
usd_df  = pd.read_csv('data/usd_try.csv')

# parse Turkish-locale numbers: 1.234,56 → 1234.56
for df in [bist_df, usd_df]:
    df['Tarih'] = pd.to_datetime(df['Tarih'], format='%d.%m.%Y')
    df['Şimdi'] = (df['Şimdi'].str.replace('.', '')
                               .str.replace(',', '.')
                               .astype(float))

merged = pd.merge(bist_df, usd_df, on='Tarih',
                  suffixes=('_BIST', '_USD'))
merged['BIST_USD'] = merged['Şimdi_BIST'] / merged['Şimdi_USD']
monthly = merged.resample('M', on='Tarih').last()
analysis.py — annual returnsPython
# year-over-year return in USD
annual_returns, years = [], []
for i in range(12, len(monthly), 12):
    prev = monthly['BIST_USD'].iloc[i - 12]
    curr = monthly['BIST_USD'].iloc[i]
    annual_returns.append((curr - prev) / prev * 100)
    years.append(monthly.index[i])
analysis.py — volatilityPython
# intra-month high/low spread in USD
period = merged['Tarih'].dt.to_period('M')
bist_hi = merged.groupby(period)['Şimdi_BIST'].max()
bist_lo = merged.groupby(period)['Şimdi_BIST'].min()
usd_hi  = usd_df.groupby(usd_df['Tarih'].dt.to_period('M'))['Şimdi'].max()
usd_lo  = usd_df.groupby(usd_df['Tarih'].dt.to_period('M'))['Şimdi'].min()

high_usd = bist_hi / usd_lo   # best-case USD
low_usd  = bist_lo / usd_hi   # worst-case USD
spread_pct = (high_usd - low_usd) / low_usd * 100
§2 — BIST 100 in USD §2 — Dolar Bazlı BIST 100

Value & Moving Average Değer ve Hareketli Ortalama

Monthly closing values with a 12-month simple moving average overlay. The MA strips out short-term noise and reveals the secular trend — BIST 100 has roughly oscillated between $150 and $450 in USD terms over the past 25 years, with no sustained upward trend for dollar-based investors. 12 aylık basit hareketli ortalama ile birlikte aylık kapanış değerleri. Hareketli ortalama kısa vadeli gürültüyü ayıklar ve uzun vadeli trendi ortaya koyar — BIST 100, son 25 yılda dolar bazında kabaca $150 ile $450 arasında salınmış olup, dolar bazlı yatırımcılar için sürdürülebilir bir yükseliş trendi gözlenmemiştir.

§2.1 — Annual Returns §2.1 — Yıllık Getiriler

Year-over-Year Performance Yıldan Yıla Performans

Annual USD returns computed from December-to-December closing values. The extreme swings — from –71% (2001) to +149% (2003) — reflect both the underlying equity market dynamics and the compounding effect of lira depreciation. Notice that even in years when the BIST 100 rises in TRY terms, the USD return can be deeply negative if the lira depreciates faster. Aralık-Aralık kapanış değerlerinden hesaplanan yıllık USD getirileri. –%71 (2001) ile +%149 (2003) arasındaki uç salınımlar, hem altta yatan hisse senedi piyasası dinamiklerini hem de lira değer kaybının bileşik etkisini yansıtır. BIST 100 TRY bazında yükselse bile, lira daha hızlı değer kaybediyorsa USD getirisinin derin negatif olabileceğine dikkat edin.

§2.2 — Monthly High/Low Spread §2.2 — Aylık En Yüksek/En Düşük Farkı

Intra-Month Volatility Ay İçi Oynaklık

The red line shows each month's highest possible USD value (max BIST TRY ÷ min USD/TRY) and the green line shows the lowest. Yellow markers highlight the single most volatile month of each year. When the spread between red and green widens, it signals a period of crisis or intense uncertainty. Kırmızı çizgi her ayın olası en yüksek USD değerini (maks BIST TRY ÷ min USD/TRY), yeşil çizgi ise en düşüğünü gösterir. Sarı işaretçiler her yılın en oynak ayını vurgular. Kırmızı ve yeşil arasındaki fark genişlediğinde, bir kriz veya yoğun belirsizlik dönemine işaret eder.

§2.3 — Annual Top-3 Volatility §2.3 — Yıllık En Yüksek 3 Oynaklık

Average of Top-3 Monthly Spreads per Year Yıllık En Yüksek 3 Aylık Farkın Ortalaması

Each bar represents the average of the three most volatile months in that year. This smooths out one-off spikes and gives a cleaner picture of persistent volatility regimes. Years like 2001, 2008, and 2020–2021 stand out as structurally volatile periods. Her çubuk, o yılın en oynak üç ayının ortalamasını temsil eder. Bu, tek seferlik sıçramaları yumuşatır ve kalıcı oynaklık rejimlerinin daha temiz bir resmini verir. 2001, 2008 ve 2020–2021 gibi yıllar yapısal olarak oynak dönemler olarak öne çıkar.

§2.4 — Exchange Rate Relationship §2.4 — Döviz Kuru İlişkisi

USD/TRY vs. BIST 100 (USD) USD/TRY – BIST 100 (USD) İlişkisi

A scatter plot of the exchange rate against the dollar-denominated index value. At low exchange rates (pre-2018), BIST USD values were spread across a wide range. As the lira weakened past ~5–10 TRY/USD, the index in dollar terms compressed into a narrower band, showing how persistent depreciation effectively caps the upside for foreign investors. Döviz kurunun dolar cinsinden endeks değerine karşı saçılım grafiği. Düşük döviz kurlarında (2018 öncesi), BIST USD değerleri geniş bir aralığa yayılmıştı. Lira ~5–10 TRY/USD'nin ötesine zayıfladıkça, dolar cinsinden endeks daha dar bir banda sıkıştı — bu da kalıcı değer kaybının yabancı yatırımcılar için yukarı yönlü potansiyeli fiilen sınırladığını gösterir.

§3 — Key Market Events §3 — Önemli Piyasa Olayları

25 Years of Turkish Market History 25 Yıllık Türkiye Piyasa Tarihi

The BIST 100's dollar performance is inseparable from Türkiye's macroeconomic story. Each major drawdown or rally maps directly onto a political, monetary, or global event. Below are the inflection points that shaped the chart above. BIST 100'ün dolar performansı, Türkiye'nin makroekonomik hikâyesinden ayrılamaz. Her büyük düşüş veya yükseliş, doğrudan siyasi, parasal veya küresel bir olaya karşılık gelir. Aşağıda, yukarıdaki grafiği şekillendiren kırılma noktaları yer almaktadır.

2001

Banking Crisis & IMF BailoutBankacılık Krizi ve IMF Kurtarması

The crawling peg collapsed in February 2001, triggering the deepest financial crisis in modern Turkish history. The lira was floated, dozens of banks were taken over by the TMSF, and the BIST 100 lost over 70% of its dollar value within months. The IMF provided a $16 billion stabilization package. This remains the single worst year for dollar-denominated Turkish equity returns. Şubat 2001'de sürgülü kur sistemi çöktü ve modern Türkiye tarihinin en derin finansal krizini tetikledi. Lira dalgalanmaya bırakıldı, düzinelerce banka TMSF'ye devredildi ve BIST 100 aylar içinde dolar değerinin %70'inden fazlasını kaybetti. IMF 16 milyar dolarlık bir istikrar paketi sağladı. Bu, dolar cinsinden Türk hisse senedi getirileri için hâlâ en kötü yıl olmaya devam etmektedir.

USD return ≈ –71%
2003

Post-Crisis RecoveryKriz Sonrası Toparlanma

The Derviş reforms (independent central bank, banking regulation, fiscal discipline) restored confidence. Foreign capital flooded back, and the BIST 100 nearly tripled in dollar terms — the strongest annual rally on record. This era of structural reform would underpin the bull run through 2007. Derviş reformları (bağımsız merkez bankası, bankacılık düzenlemesi, mali disiplin) güveni yeniden tesis etti. Yabancı sermaye geri aktı ve BIST 100 dolar bazında neredeyse üçe katlandı — kayıtlardaki en güçlü yıllık ralli. Bu yapısal reform dönemi, 2007'ye kadar süren boğa koşusunun temelini oluşturacaktı.

USD return ≈ +149%
2006

EM Selloff & Mini CrisisGelişen Piyasa Satışı ve Mini Kriz

A global repricing of emerging market risk in May–June 2006, triggered by Fed tightening fears, hit Turkish assets hard. The lira dropped ~25% against the dollar in weeks, and equities sold off sharply before stabilizing in H2. Fed sıkılaştırma korkularının tetiklediği Mayıs-Haziran 2006'daki küresel gelişen piyasa risk yeniden fiyatlaması, Türk varlıklarını sert vurdu. Lira haftalarda dolara karşı ~%25 düştü ve hisse senetleri, ikinci yarıda dengelenmeden önce keskin şekilde satıldı.

Mid-year drawdown ≈ –30%
2008

Global Financial CrisisKüresel Finansal Kriz

Lehman Brothers' collapse triggered a global credit freeze. Turkish equities, heavily owned by foreign funds, saw massive capital flight. The BIST 100 fell from ~$480 to ~$150 in dollar terms — a 70% drawdown mirroring the 2001 crisis in magnitude. The recovery would take over two years. Lehman Brothers'ın çöküşü küresel bir kredi donmasını tetikledi. Yabancı fonların yoğun olarak sahip olduğu Türk hisse senetleri, büyük sermaye kaçışı yaşadı. BIST 100 dolar bazında ~$480'den ~$150'ye düştü — büyüklük olarak 2001 krizini yansıtan %70'lik bir düşüş. Toparlanma iki yıldan fazla sürecekti.

USD return ≈ –62%
2013

Gezi Protests & Taper TantrumGezi Protestoları ve Taper Tantrum

A double shock: the Gezi Park protests raised political risk premiums in May–June, and the Fed's "taper tantrum" announcement triggered EM outflows globally. The BIST 100 briefly lost ~25% in USD terms during the summer before partially recovering. Çifte şok: Gezi Parkı protestoları Mayıs-Haziran'da siyasi risk primlerini yükseltti ve Fed'in "taper tantrum" duyurusu küresel olarak gelişen piyasalardan sermaye çıkışını tetikledi. BIST 100 yaz boyunca USD bazında kısa süreliğine ~%25 kaybetti ve kısmen toparlandı.

H2 drawdown ≈ –25%
2016

Failed Coup AttemptBaşarısız Darbe Girişimi

The July 15th coup attempt caused an immediate market shock. Trading was halted, the lira plunged, and credit rating agencies downgraded Turkey. However, the market recovered surprisingly quickly as political stability was restored, and the year ended roughly flat in USD terms. 15 Temmuz darbe girişimi anlık bir piyasa şokuna neden oldu. İşlemler durduruldu, lira düştü ve kredi derecelendirme kuruluşları Türkiye'yi not indirimine tabi tuttu. Ancak siyasi istikrar sağlandıkça piyasa şaşırtıcı derecede hızlı toparlandı ve yıl USD bazında kabaca yatay kapandı.

Quick recovery
2018

Currency CrisisDöviz Krizi

The lira lost nearly half its value between January and August 2018, driven by the diplomatic dispute over pastor Brunson, aggressive rate cut expectations despite high inflation, and a broader EM selloff. The BIST 100 plunged from ~$380 to ~$150 in USD terms. The CBRT eventually hiked rates to 24% in September, stabilizing the currency temporarily. Lira, Ocak–Ağustos 2018 arasında değerinin neredeyse yarısını kaybetti. Buna papaz Brunson diplomatik krizi, yüksek enflasyona rağmen agresif faiz indirimi beklentileri ve daha geniş bir gelişen piyasa satışı neden oldu. BIST 100 USD bazında ~$380'den ~$150'ye düştü. TCMB sonunda Eylül'de faizi %24'e çıkarak döviz kurunu geçici olarak stabilize etti.

USD return ≈ –47%
2020

COVID-19 PandemicCOVID-19 Pandemisi

The pandemic's initial shock in March saw global equities crash. Turkish markets suffered additionally from aggressive credit expansion through state banks, which accelerated lira depreciation. The BIST 100 hit a USD low around $160 before recovering to ~$250 by year-end as global stimulus flooded markets. Mart'taki pandeminin ilk şokuyla küresel hisse senetleri çöktü. Türk piyasaları, lira değer kaybını hızlandıran kamu bankaları aracılığıyla agresif kredi genişlemesinden ek olarak etkilendi. BIST 100, küresel teşvikin piyasalara akmasıyla yıl sonunda ~$250'ye toparlanmadan önce ~$160 civarında USD düşüğüne ulaştı.

V-shaped recovery
2021

CBRT Governor Firings & Lira CrashTCMB Başkanı Görevden Almaları ve Lira Çöküşü

Three CBRT governors were fired in under two years. The policy rate was cut from 19% to 14% despite inflation running above 20% — what officials called a "new economic model." The lira collapsed from ~7 to ~18 TRY/USD. Paradoxically, the BIST 100 surged in TRY terms (retail investors fleeing to equities as an inflation hedge), briefly pushing the USD value above $400 before the lira's acceleration pulled it back down. İki yıldan kısa sürede üç TCMB başkanı görevden alındı. Enflasyon %20'nin üzerinde seyrederken politika faizi %19'dan %14'e indirildi — yetkililerin "yeni ekonomik model" dediği yaklaşım. Lira ~7'den ~18 TRY/USD'ye çöktü. Paradoks olarak, BIST 100 TRY bazında fırladı (bireysel yatırımcılar enflasyon koruması olarak hisse senetlerine sığındı), USD değerini kısa süreliğine $400'ün üzerine itti, ancak liranın ivmelenmesi onu geri çekti.

Lira lost ~55% in 2021
2023

Policy U-TurnPolitika U-Dönüşü

After the May 2023 elections, a new economic team (Mehmet Şimşek, Hafize Gaye Erkan) signaled a return to orthodox monetary policy. The CBRT began an aggressive hiking cycle, eventually reaching 50%. The lira continued to depreciate but in a more controlled fashion. Foreign investors cautiously returned, and BIST 100 stabilized around $250–300 in USD terms. Mayıs 2023 seçimlerinden sonra yeni ekonomi ekibi (Mehmet Şimşek, Hafize Gaye Erkan) ortodoks para politikasına dönüş sinyali verdi. TCMB agresif bir faiz artırım döngüsü başlattı ve sonunda %50'ye ulaştı. Lira değer kaybetmeye devam etti ancak daha kontrollü bir şekilde. Yabancı yatırımcılar temkinli bir şekilde geri döndü ve BIST 100 USD bazında $250–300 civarında stabilize oldu.

Stabilization
§4 — Interactive Explorer §4 — İnteraktif Keşif

Moving Average Window Hareketli Ortalama Penceresi

Adjust the moving average window to see how different smoothing periods affect the trend line. Shorter windows are more responsive but noisier; longer windows reveal secular trends but lag behind turning points. Farklı yumuşatma dönemlerinin trend çizgisini nasıl etkilediğini görmek için hareketli ortalama penceresini ayarlayın. Kısa pencereler daha duyarlıdır ancak daha gürültülüdür; uzun pencereler uzun vadeli trendleri ortaya koyar ancak dönüş noktalarının gerisinde kalır.

12 months
2000
2024
§5 — Conclusion §5 — Sonuç

ConclusionSonuç

Over the past 25 years, the BIST 100 in dollar terms has been essentially a mean-reverting asset oscillating around $250. Despite multiple rallies exceeding 100% in a single year, the persistent depreciation of the Turkish lira has systematically eroded gains for dollar-based investors. The 12-month moving average has crossed the $300 level roughly eight times — each crossing eventually reversed.

The volatility analysis reveals that crisis periods (2001, 2008, 2018, 2020–21) produce intra-month spreads exceeding 30–60%, creating both risk and opportunity for short-term traders. The return to orthodox monetary policy in 2023 has reduced volatility compared to the 2021–22 unorthodox period, but the structural challenge of the lira's weakness remains.

Possible extensions: incorporating dividend yields for total return analysis, comparing with other EM indices (Brazil's Bovespa, India's Nifty) in USD terms, overlaying CDS spreads as a risk premium measure, and back-testing simple momentum strategies on the MA crossover signals.

Son 25 yılda dolar bazlı BIST 100, $250 civarında salınan, temelde ortalamaya dönen bir varlık olmuştur. Tek bir yılda %100'ü aşan birçok ralliye rağmen, Türk lirasının kalıcı değer kaybı, dolar bazlı yatırımcıların kazançlarını sistematik olarak aşındırmıştır. 12 aylık hareketli ortalama $300 seviyesini yaklaşık sekiz kez geçmiştir — her geçiş sonunda tersine dönmüştür.

Oynaklık analizi, kriz dönemlerinin (2001, 2008, 2018, 2020–21) %30–60'ı aşan ay içi farklara yol açtığını, hem kısa vadeli tüccarlar için risk hem de fırsat yarattığını ortaya koymaktadır. 2023'teki ortodoks para politikasına dönüş, 2021–22 ortodoks olmayan döneme kıyasla oynaklığı azaltmış olsa da liranın zayıflığının yapısal sorunu devam etmektedir.

Olası genişletmeler: toplam getiri analizi için temettü verimlerinin dahil edilmesi, USD bazında diğer gelişen piyasa endeksleriyle (Brezilya Bovespa, Hindistan Nifty) karşılaştırma, risk primi ölçütü olarak CDS spreadlerinin eklenmesi ve hareketli ortalama kesişim sinyalleri üzerinde basit momentum stratejilerinin geriye dönük testi.

Berkay Yılmaz

Berkay Yılmaz

Physics Undergraduate — Marmara UniversityFizik Lisans — Marmara Üniversitesi

LinkedIn GitHub